Κείμενο: Μαρία Πατεράκη
Ήταν λίγο μετά από τις διακοπές του Πάσχα όταν στην ώρα του μαθήματός μου πρόσεξα μια ασυνήθιστη συμπεριφορά κάποιου μαθητή μου. Ήταν τόσο νευρικός, τόσο αγχωμένος που μπορούσα να ακούσω τους ήχους του σώματός του όταν ξεροκατάπινε. Τον ρώτησα τι του συμβαίνει και με ασυνήθιστα μεγάλη ευκολία (ευτυχώς, θα πω) μού είπε ότι μαζί με μια ομάδα ατόμων, πέρασαν όλες τις διακοπές του Πάσχα προσπαθώντας να εντοπίσουν και να ρίξουν ιστοτόπους στο dark web, οι οποίοι περιείχαν πορνογραφικό υλικό ανηλίκων. Γνωρίζοντας τι είναι το Σκοτεινό Διαδίκτυο (Dark Web) και τι συμβαίνει εκεί, δε μου έκανε καμιά εντύπωση η ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρισκόταν μετά από μια τέτοια εμπειρία.
Να το πω αλλιώς. Ό,τι δε μπορείς να βρεις στη «φωτεινή» επιφάνεια του διαδικτύου (φωτεινή = εύκολα προσβάσιμη, ανοιχτή) θα το βρεις στη σκοτεινή του πλευρά. Εκεί που δε μπορείς να φτάσεις εύκολα, που χρειάζεται να γνωρίζεις πώς θα διατηρείς την ανωνυμία σου τόσο για να μην στοχοποιηθείς από άλλα άτομα που κάνουν τις βόλτες τους εκεί όσο και από άτομα που βρίσκονται εκεί ως εργαζόμενα για υπηρεσίες όπως είναι η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
Ακόμα και το μοναδικό περιστατικό να ήταν αυτό που περιγράφω παραπάνω, θα άξιζε και να το αναφέρω και να γράψω αυτό το κείμενο. Όμως, εδώ, κάτι άλλο συμβαίνει πια. Ο αριθμός των παιδιών και των εφήβων που ενδιαφέρονται για το dark web, προσπαθούν να μπουν σε αυτό ή και ψάχνουν τρόπους να αποκτήσουν υλικό το οποίο υπάρχει εκεί χωρίς να χρειαστεί να μπουν, είναι τόσο μεγάλος και τόσο ανησυχητικός όσο μπορούμε να φανταστούμε.
Ανοίγοντας αυτή τη συζήτηση με τα παιδιά διαπιστώνω τρία ενδιαφέροντα στοιχεία:
- Δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν το μέγεθος του τραύματος που μπορεί να προκληθεί στα ίδια από την έκθεσή τους σε οπτικοακουστικό υλικό ακραίας σεξουαλικής και κάθε είδους άλλης βίας
- Δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσουν τους συνοδούς υπόλοιπους κινδύνους στους οποίους μπορεί να εκτεθούν (υποκλοπή προσωπικών δεδομένων, stalking, hacking)
- Δεν σε θέση να αναγνωρίσουν τη δυναμική που έχει η έκθεση σε κάθε μορφή βίας στην σταδιακή κανονικοποίησή της
Μεγαλώνοντας σε έναν κόσμο γεμάτο από την αμφισημία της κοινωνικής νομιμοποίησης κάθε μορφής βίας και της θεωρητικολογίας γύρω από την αντιμετώπισή της, τα παιδιά και τα άτομα στην εφηβεία όχι μόνο μπερδεύονται από τα διπλά μηνύματα, αλλά πολλές φορές αφήνονται στη γοητεία της σκληρότητας, της ιδέας της άσκησης εξουσίας στα σώματα και στις ζωές των πιο ευάλωτων, διατηρώντας εν τω μεταξύ, την ψευδαίσθηση ότι όλο αυτό δεν θα βάλλει τα ίδια.
Σε ό,τι αφορά τα τρία παραπάνω στοιχεία που αναφέρω, οι δικές μου σκέψεις είναι οι εξής:
Το τραύμα είναι κάτι που υποτιμάται, που στιγματίζεται ως αδυναμία, που θεωρείται αόρατο και δεν φωτίζεται όσο χρειάζεται όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές ή βίαιες συμπεριφορές προς άλλα άτομα. Όταν δε, η συζήτηση αυτή γίνεται με αγόρια στην προεφηβεία και στην εφηβεία, πολύ συχνά, δεν φαίνεται να λαμβάνεται υπόψη ως σοβαρός αντίκτυπος στην ψυχική τους υγεία. Υποθέτω πως αυτό συμβαίνει επειδή από πολύ νωρίς εκπαιδεύουμε τα αγόρια να πιστεύουν ότι δεν «έχουν ψυχή», άρα δεν χρειάζεται να κάνουν και τίποτα για να τη φροντίσουν. Επομένως, αρκετά από αυτά τα οποία είναι απασχολημένα με το να χτίζουν το τοίχος ανάμεσα στον εαυτό τους και στα συναισθήματά τους, μια βόλτα στο dark web φαίνεται σαν ένα επόμενο επίπεδο εκπαίδευσης στη σκληρότητα.
Η άγνοια κινδύνου σε ό,τι αφορά τον εντοπισμό τους από άλλα άτομα, σαφώς πιο έμπειρα και πιο καταρτισμένα και πιο ικανά ως προς τη διατήρηση της ανωνυμίας τους, επιβεβαιώνει αυτό που έτσι κι αλλιώς γνωρίζουμε οι εκπαιδευτικοί της επιστήμης της Πληροφορικής. Τα παιδιά και τα άτομα στην εφηβεία δεν βλέπουν τις νέες τεχνολογίες και ως επιτεύγματα της επιστήμης, αλλά μόνο ως κάτι αόριστο, απλό, επιστημονικά ασήμαντο, το οποίο βρίσκεται εδώ για να καλύπτει συγκεκριμένες ανάγκες τους. Έχοντας, λοιπόν, την ψευδαίσθηση της πλήρους ανωνυμίας και εμπιστοσύνη στην ιδέα του «αφού δε μπορεί κανείς να δει το πρόσωπό μου δε μπορεί να ξέρει ποιος είμαι», αναζητούν τρόπους να μπουν σε ιστοτόπους οι οποίοι δεν είναι εύκολα προσβάσιμοι με τους τυπικούς τρόπους και μπορεί γίνει κατανοητό το γιατί. Σε αυτή, όμως, τη διαδρομή το ρίσκο να εντοπιστούν από άτομα που μπορεί να τα ακολουθήσουν, να επιδιώξουν να πάρουν τον έλεγχο της συσκευής τους, να υποκλέψουν τα προσωπικά τους δεδομένα, να τα παρενοχλήσουν ή να ασκήσουν σε βάρος τους ποικίλες κακοποιητικές και απειλητικές συμπεριφορές, είναι πολύ μεγάλο.
Τα παιδιά ήδη, μέσα από τον φυσικό αλλά και τον ψηφιακό κόσμο, έχουν κανονικοποιήσει όλες τις μορφές βίας, τις θεωρούν «πλάκα», μέρος της κοινωνικοποίησης των ανθρώπων, πιστεύουν ότι είναι μάταιο να προσπαθούν για το αντίθετο, αφού η βία βρίσκεται παντού, και εκφράζουν δυσπιστία προς τον κόσμο των ενηλίκων όταν αυτός προσπαθεί να τα πείσει ότι η βία είναι φαινόμενο που αφορά τον κόσμο των παιδιών και των εφήβων. Επιπλέον, ψάχνουν νέα ερεθίσματα που θα τραβήξουν την προσοχή τους. Μια νέα πίστα, ένα άλλο επίπεδο πραγματικότητας, το οποίο μπορεί να τους υποσχεθεί κάτι νέο και πιο δυνατό από όσα ήδη έχουν, με όλα αυτά να πλαισιώνονται από την ήσυχη συνείδηση ότι η πρόσβαση στο dark web δεν είναι παράνομη (όντως δεν είναι).
Τι είναι το Dark Web;
Σύμφωνα με τον ορισμό που βρίσκουμε στην έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα πλαίσια του προγράμματος Horizon 2020 Research and Innovation Programme, Policing the Dark Web: Ethical and Legal Issues (2019), το dark web είναι ένα επίπεδο του διαδικτύου, στο οποίο το υλικό είναι κρυμμένο και η περιήγηση σε αυτό γίνεται ανώνυμα. Η πρόσβαση σε αυτό απαιτεί κάποιο ειδικό λογισμικό, του οποίου η λειτουργία είναι παρόμοια με αυτή ενός τυπικού browser. Το χαρακτηριστικό που διαχωρίζει το σκοτεινό από το φωτεινό διαδίκτυο είναι η κρυπτογράφηση. Αν και δεν υπάρχει, γενικά, τίποτα κακό στην κρυπτογράφηση, οι λόγοι που αυτή χρησιμοποιείται στο dark web κάθε άλλο παρά ηθικοί και νόμιμοι είναι.
Στο dark web συναντάμε όλο το φάσμα παράνομων, ανήθικων, κακοποιητικών και εγκληματικών συμπεριφορών, όπως παράνομη αγορά ουσιών, προϊόντα πλαστογραφίας, ξέπλυμα χρήματος, συμβόλαια θανάτου, τρομοκρατία, εμπορία άγριων ζώων, εμπορία ανθρώπων και κάθε είδους σεξουαλική βία προς ανήλικα και ενήλικα πρόσωπα, live βασανιστήρια και αυτοκτονίες. Ωστόσο, το σκοτεινό διαδίκτυο δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά από άτομα που επιδιώκουν τις παραπάνω εγκληματικές και παράνομες δραστηριότητες. Η κρυπτογράφηση αποτελεί εργαλείο για ένα εύρος πολλών άλλων δραστηριοτήτων (επιβολή του νόμου, στρατός, δημοσιογραφία, ακτιβισμός).
Η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών στο dark web
Ο ιστότοπος Statistics Canada, στις 12 Μαρτίου 2024 δημοσιεύει έρευνα που αφορά περιστατικά σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών στο διαδίκτυο, όπως αναφέρονται από τις αστυνομικές αρχές της χώρας, για το χρονικό διάστημα 2014 – 2022. Ως αξιοσημείωτα ευρήματα προτείνονται τα ακόλουθα:
Ανάμεσα στο 2014 και το 2022, υπήρξαν 15.630 περιστατικά εγκληματικής σεξουαλικής συμπεριφοράς κατά των παιδιών, τα οποία καταγράφηκαν από τις αστυνομικές αρχές και 45.816 περιστατικά διαδικτυακής παιδικής πορνογραφίας.
Από το 2014 μέχρι το 2022 παρατηρείται αύξηση των περιστατικών διαδικτυακής σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και νεαρών ατόμων, με την αντιστοιχία των 160 περιστατικών ανά 100.000 παιδιά.
Η δημιουργία και η διανομή υλικού παιδικής πορνογραφίας, σύμφωνα με την έρευνα, καταλαμβάνει το 72% αυτού του τύπου της διαδικτυακής δραστηριότητας και η κατανάλωση αυτού του υλικού αντιστοιχεί στο 28%. Φαίνεται πως αυτού του είδους το υλικό αυξήθηκε στο διαδίκτυο κατά 290% κατά το χρονικό διάστημα 2014 – 2022.
Στο σύνολο των θυμάτων, το 71% είναι κορίτσια της ηλικιακής ομάδας 12-17 ετών.
Ο οργανισμός National Center For Missing & Exploited Children, των ΗΠΑ, αναφέρει ότι το 2022 υπήρξαν 31.901234 αναφορές για κατοχή, δημιουργία και διακίνηση παιδικής πορνογραφίας.
Στον ιστότοπο της Europol βλέπουμε ότι σε ό,τι αφορά τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών στο διαδίκτυο αναγνωρίζονται κάποιες πολύ σοβαρές απειλές. Μία από αυτές είναι τα δίκτυα peer to peer (υπολογιστές που συνδέονται μεταξύ τους και έχουν ίσα δικαιώματα πρόσβασης και ίσες υποχρεώσεις) και η ανωνυμία που προσφέρει το dark web, η οποία προσφέρει ένα πρόσφορο έδαφος στα άτομα που ενδιαφέρονται για τέτοιο υλικό να δικτυωθούν και να δημιουργήσουν κοινότητες μέσα από τις οποίες μπορούν να επικοινωνούν τα ενδιαφέροντά τους.
Επιπλέον, στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε άρθρο της 28ης Απριλίου του 2023, διαβάζουμε ότι η φιλοξενία υλικού παιδικής πορνογραφίας στο διαδίκτυο είναι ιδιαιτέρως αυξημένη στην περιοχή της Ευρώπης, σύμφωνα με την ετήσια αναφορά του Internet Watch Foundation (2020).
Η δυναμική της κανονικοποίησης της σεξουαλικής βίας
Οι ανησυχίες που συνδέονται με την κατανάλωση νόμιμης πορνογραφίας από παιδιά και άτομα στην εφηβεία, στη βάση της επιρροής που μπορεί να έχει αυτή σε μια σειρά από διαδικασίες νοηματοδότησης της σεξουαλικής συμπεριφοράς, της συναίνεσης, της σεξουαλικής βίας και της έμφυλης βίας, διατυπώνονται πολύ συχνά και εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Η κανονικοποίηση μιας οποιασδήποτε συμπεριφοράς έρχεται σταδιακά όταν δεν της ασκείται επαρκώς κριτική, όταν φιλτράρεται μέσα από τη δημοφιλή κουλτούρα και όταν ξεπλένεται μέσα από κυρίαρχα αφηγήματα που θέλουν τους νέους ανθρώπους να είναι μόνον ανώριμοι, επιπόλαιοι και οι συμπεριφορές υψηλού ρίσκου για τη σωματική και την ψυχική υγεία, των ίδιων αλλά και των υπολοίπων, να είναι απαρέγκλιτα το πεπρωμένο τους.
Η έκθεση με τη σταδιακή ευκολία πρόσβασης σε αυτό το υλικό, τα μέλη ενός δικτύου συνομηλίκων που ενθαρρύνουν το ένα το άλλο να αναζητήσει και να μοιραστεί τέτοιο υλικό, η σταδιακή απόκτηση ευκολίας έναρξης συζητήσεων και σχολιασμού του, χωρίς την προοπτική απόρριψής του, είναι μερικά από τα σημεία πάνω στα οποία μπορεί να ανθίσει η εξοικείωση με την σεξουαλική βία. Και με όλα αυτά να συμβαίνουν σε συνθήκες σχεδόν πλήρους απουσίας του αντίλογου. Δηλαδή, σε συνθήκες όπου το μεγαλύτερο κομμάτι του ενήλικου κόσμου βρίσκεται σε άγνοια, αμηχανία, άρνηση και βιώνει τους φόβους και τις φοβίες του παθητικά.
Οι σύγχρονες προσεγγίσεις της εκπαίδευσης για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία δε θα μπορούσαν να εξαιρούν τη θεματική που αφορά τις νέες τεχνολογίες και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η χρήση τους στη συγκρότηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Ωστόσο, η απουσία προγραμμάτων Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης από το επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα σε κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης, συμβάλλει στη διατήρηση και στην ενίσχυση φαινομένων που μας ρίχνουν κάθε τόσο από τα σύννεφα. Η ανάγκη να αλλάξει δυναμικά αυτή τη συνθήκη της mainstream σιωπής έρχεται και επανέρχεται με κάτι νέο κάθε φορά. Και το νέο εδώ δεν είναι το dark web, αλλά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για το περιεχόμενό του από παιδιά και άτομα στην εφηβεία.
Δεξιότητες Ζωής 