Κείμενο – Μετάφραση: Μαρία Πατεράκη
Κατά καιρούς, αντιμετωπίζουμε με πιο δυναμικό και συστηματικό τρόπο την έκφραση έντονης κινδυνολογίας που αφορά την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης (ΟΣΕ) στο σχολείο. Μέρος της κοινωνίας, το οποίο θεωρεί ότι η ΟΣΕ απειλεί την ηθική και την αγνότητα των παιδιών, προωθεί τη σεξουαλική ασυδοσία και προσπαθεί να αλλοιώσει τη φυσικότητα του φύλου, επικαλείται το «συμφέρον του παιδιού» και την «προστασία του παιδιού» προκειμένου να τεκμηριώσει την αντίθεσή του στην εφαρμογή της. Σε κάποιες περιπτώσεις δε, ορισμένοι κύκλοι προωθούν διάφορα έντυπα, τα οποία ισχυρίζονται ότι είναι έγκυρα και έχουν νομική ισχύ, και καλούν γονείς και άλλες/-ους πολίτες να τα υπογράψουν για να εκφράσουν με αυτόν τον τρόπο την αντίστασή τους σε αυτή την απειλή. Όλες αυτές οι ενέργειες διανθίζονται από φήμες, σύμφωνα με τις οποίες η ΟΣΕ είναι υποχρεωτικό μάθημα στο σχολείο ή πρόκειται να γίνει, αντικαθιστώντας το μάθημα των Θρησκευτικών.
Παράλληλα, σταθερά και διαχρονικά, η επίσημη Πολιτεία – αυτή που λαμβάνει αποφάσεις και χαράσσει πολιτικές – δεν φροντίζει ούτε να ενημερώσει το ευρύ κοινό για το περιεχόμενο της ΟΣΕ, αλλά ούτε να προστατεύσει τις/τους εκπαιδευτικούς από τη στοχοποίηση και τον διασυρμό που υφίστανται από γονείς ένθερμους υποστηρικτές των παραπάνω απόψεων. Έτσι, βρισκομαστε συνεχώς σε μια φορτισμένη συνθήκη κατά την οποία μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν γνωρίζει ποιο είναι το περιεχόμενο και οι στόχοι της ΟΣΕ και από την άλλη, πολλές/-οί εκπαιδευτικοί φοβούνται ότι οποιαδήποτε αναφορά σε θεματική της ΟΣΕ είναι παράνομη, κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους και νιώθουν ότι υπάρχει κίνδυνος να στοχοποιηθούν από γονείς που αντιτίθενται σε αυτή. Παράλληλα με αυτή τη συνθήκη, τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η έλλειψη επιστημονικά ορθής πληροφόρησης για τη σεξουαλική, αναπαραγωγική υγεία και τις σχέσεις, εκθέτει τα παιδιά και τα νεαρά άτομα σε σοβαρούς κινδύνους.
Στον Δυτικό πολιτισμό, το έννομο συμφέρον του παιδιού, η ασφάλεια, η προστασία και η ευημερία του, περιγράφεται από μια σειρά συμβάσεις, διακηρύξεις και δηλώσεις οι οποίες προέρχονται από όργανα και οργανισμούς αναγνωρισμένου κύρους και τα οποία κινούνται στο πλαίσιο της εφαρμογής των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως αυτά περιγράφονται από την Οικουμενική Διακήρυξη. Η Ελλάδα, είναι χώρα που συμμερίζεται τις αρχές αυτές, συμφωνεί και αποδέχεται να εναρμονίζει τις πολιτικές της στη βάση της εκπλήρωσης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η UNESCO, όργανα και Αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαρκώς επισημαίνουν την ανάγκη εφαρμογής της ΟΣΕ στο σχολείο, με τρόπους προσαρμοσμένους ηλικιακά και πολιτισμικά. Σε συνδυασμό με άλλες πολιτικές, θεωρούν ότι θα μπορέσουν να υποστηρίξουν και να ενδυναμώσουν τα παιδιά να λαμβάνουν ωφέλιμες γι’ αυτά αποφάσεις σε ό,τι αφορά τη σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία αλλά και τις σχέσεις.
Συνήγορος του Πολίτη – Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού
Η Ανεξάρτητη Αρχή «Συνήγορος του Πολίτη» προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών από το 1997, παρέχει δωρεάν υπηρεσίες και ελέγχεται μόνον από τη Βουλή των Ελλήνων. Ο Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού είναι μέρος της Αρχής και ασχολείται με την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών (δηλαδή των ατόμων κάτω των 18 ετών), από το 2003. Το όργανο αυτό είναι γνωστό ως «Συνήγορος του Παιδιού» και η αποστολή του είναι, πιο συγκεκριμένα, η διερεύνηση καταστάσεων που παραβιάζουν τα δικαιώματα των παιδιών, η γνωστοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών στο ευρύ κοινό και βεβαίως στα ίδια τα παιδιά, η ενίσχυση της φωνής των ίδιων των παιδιών, η παρακολούθηση της εφαρμογής των νόμων και η εισήγηση προτάσεων προς την Πολιτεία για τη διασφάλιση των συμφερόντων του παιδιού και η άμεση επικοινωνία με τα ίδια τα παιδιά.
Για το έργο, τις παρεμβάσεις, τις προτάσεις και τις αναφορές του οργάνου μπορούμε να ενημερωνόμαστε από εδώ. Οι υποστηρικτικές θέσεις του Συνηγόρου του Παιδιού για την εφαρμογή της ΟΣΕ στο σχολείο, ως έναν τρόπο πρόληψης της έμφυλης βίας, της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης αλλά και ως έναν τρόπο ανάπτυξης και ενίσχυσης δεξιοτήτων ζωής, είναι γνωστές καθώς διατυπώνονται συνεχώς δημοσίως, στα πλαίσα σχετικών εκδηλώσεων και συζητήσεων. Κάθε εκπαιδευτικός, κάθε γονέας και κάθε πολίτης που λαμβάνει μπερδεμένα μηνύματα για την ΟΣΕ και τους στόχους της και είναι ανοιχτός/-η στο να μάθει περισσότερα, μπορεί να το κάνει μέσα από μια έγκυρη και αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης, όπως είναι ο Συνήγορος του Παιδιού.
Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνηγόρων του Παιδιού
Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνηγόρων του Παιδιού (European Network of Ombudspersons for Children, ENOC) συνδέει όλες τις Ανεξάρτητες Αρχές που υπερασπίζονται τα δικαιώματα του παιδιού και έχουν συσταθεί στα πλαίσια του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η αποστολή του είναι να διευκολύνει την προώθηση και την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών, όπως αυτά διατυπώνονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Οι κύριοι στόχοι του περιλαμβάνουν την υποστήριξη της εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την ανταλλαγή πληροφοριών και την επαγγελματική υποστήριξη μεταξύ των μελών, την προώθηση της δημιουργίας ανεξάρτητων θεσμών για τα δικαιώματα του παιδιού, την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ αυτών των θεσμών, και την διασφάλιση ότι οι ευρωπαϊκοί φορείς ενσωματώνουν τα δικαιώματα των παιδιών στις πολιτικές τους. Επίσης, το ENOC προωθεί την ενεργό συμμετοχή των παιδιών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και συντονίζει στρατηγικές παρεμβάσεις σε υποθέσεις που αφορούν τα δικαιώματα των παιδιών. Το όραμά του είναι μια Ευρώπη στην οποία τα Ανεξάρτητα Θεσμικά Όργανα για τα Δικαιώματα του Παιδιού έχουν ισχυρή εντολή να προωθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα των παιδιών και να διασφαλίζουν το σεβασμό και την εκπλήρωσή τους.
Η κοινή δήλωση των μελών του ENOC για την Ολοκληρωμένη Εκπαίδευση για τη Σεξουαλικότητα και τις Σχέσεις
Στον ιστότοπο του Συνήγορου του Παιδιού, όπως και σε αυτόν του ENOC μπορούμε να διαβάσουμε την κοινή δήλωση της θέσης των μελών του Δικτύου για τη σημασία που έχει η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση (ΟΣΕ) στην εκπλήρωση των δικαιωμάτων του παιδιού. Στις δύο πρώτες σελίδες της Δήλωσης (2017) διαβάζουμε τα εξής:
Εμείς, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνηγόρων του Παιδιού (ENOC), καλούμε τις κυβερνήσεις μας, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρώπης να προχωρήσουν σε όλες τις κατάλληλες ενέργειες, για να διασφαλίσουν το δικαίωμα πρόσβασης των παιδιών στην Ολοκληρωμένη Εκπαίδευση για τη Σεξουαλικότητα και τις Σχέσεις.
Το ENOC αναγνωρίζει τον ακόλουθο ορισμό για την Ολοκληρωμένη Εκπαίδευση για τη Σεξουαλικότητα και τις Σχέσεις (CRSE): Η CRSE είναι μια διαδικασία απόκτησης πληροφοριών και ενημερωμένων απόψεων, πεποιθήσεων και αξιών καθώς και απόκτησης δεξιοτήτων για τη δημιουργία ασφαλών σχέσεων εγγύτητας. Σημαίνει, επίσης, υποστήριξη και προστασία μιας ηλικιακά προσαρμοσμένης θετικής στάσης απέναντι στον εαυτό, σεβασμό της ποικιλομορφίας και απόκτηση ασφαλών εμπειριών εγγύτητας. Η προσέγγιση της CRSE βασίζεται στα δικαιώματα και εστιάζει στο φύλο. Η CRSE περιλαμβάνει επιστημονικά ακριβείς πληροφορίες για την ανθρώπινη ανάπτυξη, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τη στοργή, την εικόνα του σώματος, την ανατομία και την αναπαραγωγική υγεία.
Λαμβάνοντας υπόψη τις διεθνείς δεσμευτικές και μη δεσμευτικές νομικές πράξεις, και ειδικότερα:
τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989)
το Γενικό Σχόλιο Νο. 1 (2001): Οι στόχοι της Εκπαίδευσης
το Γενικό Σχόλιο Νο. 3 (2003): HIV/AIDS και τα δικαιώματα του παιδιού.
το Γενικό Σχόλιο Νο. 4 (2003): Υγεία και Ανάπτυξη Εφήβων στο Πλαίσιο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
το Γενικό Σχόλιο Νο. 12 (2009): για το δικαίωμα του παιδιού στην ακρόαση (άρθρο 12)
το Γενικό Σχόλιο Νο. 14 (2013): σχετικά με το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνεται πρωτίστως το συμφέρον του
το Γενικό Σχόλιο Νο. 15 (2013): σχετικά με το δικαίωμα του παιδιού στην απόλαυση του υψηλότερου δυνατού επιπέδου υγείας
το Γενικό Σχόλιο Νο. 18 (2014): για επιβλαβείς πρακτικές
το Γενικό Σχόλιο Νο. 20 (2016): σχετικά με την εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού κατά την εφηβεία
την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: Άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου αριθ. 1
το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ομάδων Εφήβων Συμβούλων (ENYA) που διευθύνεται από το ENOC, το οποίο παρήγαγε ένα σύνολο συστάσεων που περιγράφονται αργότερα σε αυτήν τη Δήλωση, το ENOC ενθαρρύνει να γίνει η Ολοκληρωμένη Εκπαίδευση για τη Σεξουαλικότητα και τις Σχέσεις, αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης των δικαιωμάτων του παιδιού και της ευημερίας τους. Η βελτίωση της ποιότητας της CRSE έχει στόχο την καλύτερη ανταπόκρισή της στα πραγματικά ζητήματα και ερωτήματα τα οποία απασχολούν τα παιδιά και τα έφηβα άτομα. Υπάρχουν πολλές ανταγωνιστικές πηγές που προσφέρουν αντιφατικές πληροφορίες σχετικά με τη σεξουαλικότητα και μόνο λίγες από αυτές παρέχουν αξιόπιστα και ηλικιακά προσαρμοσμένα στοιχεία. Η CRSE βοηθά όλα τα παιδιά να εξερευνήσουν και να καλλιεργήσουν θετικές αξίες για τον εαυτό τους , τη σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Η CRSE περιλαμβάνει πληροφορίες και ανοίγει συζητήσεις γύρω από πολλά θέματα. Οικογενειακή ζωή, σχέσεις, πολιτισμός και έμφυλοι ρόλοι, αντισύλληψη, τοκετός και σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις, σωματική ακεραιότητα. Επίσης, συμπεριλαμβάνει τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη σεξουαλική ποικιλομορφία, την έμφυλη ισότητα και απειλητικές καταστάσεις όπως προκαταλήψεις, διακρίσεις και σεξουαλική κακοποίηση. Τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι πρέπει να μάθουν για τον κίνδυνο της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, προκειμένου να μπορούν να τους αναγνωρίζουν και να προστατεύονται όσο το δυνατόν περισσότερο, αλλά και να μπορούν να εντοπίζουν και να έχουν πρόσβαση σε διαθέσιμες πηγές υποστήριξης.
Ο στόχος της Ολοκληρωμένης Εκπαίδευσης για τη Σεξουαλικότητα και τις Σχέσεις είναι να υποστηρίξει τη σεξουαλική υγεία όλων των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών που βρίσκονται στο στάδιο της προσχολικής εκπαίδευσης. Αυτό ενισχύει τα δικαιώματα των παιδιών, την υγεία, τις δεξιότητες ασφάλειας, τη γνώση, τη θετική εικόνα του εαυτού τους και του σώματός τους. Αυτό πρέπει να γίνεται τόσο κατά την προσχολική εκπαίδευση όσο και στο σπίτι. Οι επαγγελματίες χρειάζονται σαφείς οδηγίες και πληροφορίες για τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούν να υποστηρίζουν κατάλληλα τόσο τα παιδιά όσο και τους γονείς τους, σχετικά με τα θέματα που αφορούν τη σεξουαλικότητα, το σώμα και τις σχέσεις.
Το ENOC προτρέπει να υπάρχουν εθνικοί κανονισμοί και προγράμματα για τη CRSE. Τα σχολεία πρέπει να έχουν υποχρεωτικά, σταθερά, συστηματικά σχέδια CRSE, το περιεχόμενο των οποίων θα είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες των παιδιών. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται υψηλού επιπέδου κατάρτιση και ικανότητες. Οι υπηρεσίες σεξουαλικής υγείας για παιδιά θα πρέπει να είναι άμεσα προσβάσιμες και να είναι διαθέσιμες προς υποστήριξή τους. Θα πρέπει να υπάρξουν εκπαιδευτικές εκστρατείες για την ενδυνάμωση των νέων ανθρώπων ώστε να διαμορφώσουν οι ίδιοι την ταυτότητα και σεξουαλικό τους προσανατολισμό.
Η Δήλωση συνεχίζεται με τις προτάσεις του Δικτύου γύρω από τις δράσεις ενίσχυσης της CRSE. Επιγραμματικά, οι προτάσεις περιλαμβάνουν την εκπλήρωση του δικαιώματος του παιδιού στην ασφάλεια, την αξία της εφαρμογής της CRSE από την προσχολική ηλικία και σε όλη τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, τη σημασία της προσαρμογής των υπηρεσιών υγείας και συμβουλευτικής στις ανάγκες των παιδιών, στην ενίσχυση της διαμόρφωσης απόψεων και πεποιθήσεων που βασίζονται στη γνώση και, τέλος, στη σπουδαιότητα της τήρηρης των δεσμευτικού χαρακτήρα, για τα συμβαλλόμενα κράτη, διεθνών συνθηκών και στην επισήμανση της υποχρεωτικότητας να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι διεθνείς συμβάσεις.
Η Δήλωση κλείνει με τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Δίκτυου Ομάδων Εφήβων Συμβούλων (ENYA), οι οποίες υπογραμμίζουν ζητήματα όπως η ένταξη της ΟΣΕ σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, η σημασία κατάρτισης των εκπαιδευτικών, η καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, η συνεργασία σχολείου-οικογένειας και η σπουδαιότητα της ενδυνάμωσης των νέων ανθρώπων να αναπτύξουν οι ίδιοι την προσωπικότητά τους και τις πτυχές της σεξουαλικότητάς τους.
Τόσο η Δήλωση, όσο και η δράση του Συνηγόρου του Παιδιού στην Ελλάδα αποτελεί ένα ισχυρό επιχείρημα στους κύκλους εκείνους που προωθούν την παραπληροφόρηση και την κινδυνολογία στην κοινωνία γύρω από την ΟΣΕ. Είναι απόλυτα σαφές ότι το έννομο συμφέρον του παιδιού στην Ελλάδα του Δυτικού πολιτισμού είναι η εκπλήρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του. Και ένα από αυτά είναι το δικαίωμά του στην έγκυρη, τεκμηριωμένη επιστημονικά και προσαρμοσμένη στην ηλικία του και στις προσωπικές του ανάγκες πληροφόρηση. Άλλωστε, αυτή είναι και μία από τις αρχές που εκφράζει το σύγχρονο ελληνικό σχολείο, έστω και σε θεωρητικό επίπεδο.
Δεξιότητες Ζωής 