Κείμενο: Χαρίνη Αγγέλη, Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας και Ειδική Παιδαγωγός
Συχνά ακούμε στα σχολεία από συναδέλφους/ισσες να λέγεται «Δε μπορώ να κάνω τίποτα με αυτήν την τάξη, γιατί θα μου το χαλάσει ο/η τάδε!». Πώς ερμηνεύεται αυτό στην πραγματικότητα; Ως αδυναμία του παιδιού να ανταποκριθεί, ως φοβία/άγνοια των εκπαιδευτικών ή ως άρνηση των εκπαιδευτικών να αναζητήσουν και να δοκιμάσουν τρόπους διαχείρισης και ενσωμάτωσης αυτών των παιδιών;
Οι προκαταλήψεις και οι φόβοι των συναδέλφων/ισσών για τα παιδιά ειδικής αγωγής είναι γνωστό πως ενισχύουν την πεποίθηση πως κάτι θα πάει στραβά, ειδικά σε άτυπα περιβάλλοντα μάθησης και πως η παρουσία τους θα επηρεάσει την «ομαλή» ροή του κάθε προγράμματος και την απόδοση των υπολοίπων παιδιών.
Αυτό που ίσως δεν έχει γίνει τόσο φανερό σε πολλούς/ές εκπαιδευτικούς είναι πως η αναπροσαρμογή της εκπαιδευτικής πολιτικής που έχει γίνει εδώ και αρκετά χρόνια αποσκοπεί στη συμβίωση και ισότιμη διαχείριση παιδιών με ή χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), δημιουργώντας ένα σχολείο ένταξης χωρίς αποκλεισμούς για κανένα παιδί.
Η αξιοποίηση άτυπων περιβαλλόντων μάθησης και η ενίσχυση ομαδοσυνεργατικών δραστηριοτήτων αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία όταν μιλάμε για παιδιά με ΕΕΑ και τη συμπερίληψή τους στη σχολική κοινότητα. Στην ουσία, αυτό που πολλοί/ες εκπαιδευτικοί φοβούνται και διστάζουν να κάνουν, μπορεί εντέλει να είναι το κλειδί για την βελτίωση των σχέσεων των παιδιών και την ομαλότερη διαχείριση των παιδιών με ΕΕΑ.
Τα άτυπα περιβάλλοντα είναι συνήθως λιγότερο δομημένα και αυστηρά, κάτι που βοηθά παιδιά με ΕΕΑ (όπως ΔΑΔ, ΔΕΠΥ, μαθησιακές δυσκολίες) να εκφραστούν πιο ελεύθερα, χωρίς τον φόβο της αποτυχίας. Όταν τα παιδιά συνεργάζονται σε κοινό στόχο σε άτυπο περιβάλλον, μαθαίνουν να αποδέχονται και να στηρίζουν τη «διαφορετικότητα», η οποία δεν φαίνεται σαν “πρόβλημα” αλλά σαν μέρος της σχολικής ποικιλομορφίας. Εξάλλου, η συμμετοχή όλων σε κοινές εμπειρίες μειώνει την ανάγκη για διακριτή “ειδική” διδασκαλία σε οριοθετημένα πλαίσια και υποστηρίζει την ενιαία εκπαίδευση, έναν θεμελιώδη στόχο της συμπερίληψης.
Τα παιδιά με ΕΕΑ συχνά δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους με κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους. Δραστηριότητες έκφρασης δίνουν χρόνο, χώρο και δομή για να εκφραστούν χωρίς φόβο απόρριψης, μέσα από λόγο, εικόνες ή εναλλακτικά μέσα. Οι Επανορθωτικοί Κύκλοι για παράδειγμα, είναι μια τέτοια δραστηριότητα που μπορεί να υλοποιηθεί στην τάξη προσφέροντας ένα ασφαλές πλαίσιο ελεύθερης έκφρασης, ισότητας, σεβασμού και αποδοχής. Όταν όλοι οι μαθητές/τριες συμμετέχουν ισότιμα στον κύκλο, ακούγοντας και μιλώντας με σειρά, καλλιεργείται ένα κλίμα αμοιβαίου σεβασμού. Αυτό ενισχύει τη συμπερίληψη και βοηθά τα υπόλοιπα παιδιά να κατανοήσουν και να αποδεχθούν τη διαφορετικότητα, μειώνοντας τον στιγματισμό. Πολλά παιδιά με ΕΕΑ (π.χ. με ΔΑΔ ή ΔΕΠΥ) δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τον θυμό ή την απογοήτευσή τους. Μέσα από τον κύκλο, μπορούν να αναγνωρίσουν, να κατονομάσουν και να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους με πιο θετικό τρόπο.
Όσο δύσκολη και αν ακούγεται η προσαρμογή των παιδιών με ΕΕΑ σε τέτοια πλαίσια, στην πραγματικότητα δεν είναι. Έχοντας τη δυνατότητα να δω και στην πράξη την ανταπόκριση των παιδιών με ΕΕΑ διαφόρων ηλικιών κατά την υλοποίηση ομαδοσυνεργατικών δραστηριοτήτων στα πλαίσια ενός προγράμματος με τη συνεργασία Σχολικού Ψυχολόγου και Κοινωνικού Λειτουργού, αλλά και της πραγματοποίησης των Επανορθωτικών Κύκλων σε διάφορες τάξεις, διέκρινα πως τελικά η απόφαση είναι πιο δύσκολη, παρά η πράξη. Τα παιδιά ενημερώθηκαν κάποιες μέρες πριν για τη διαδικασία, ώστε να νιώσουν μεγαλύτερη ασφάλεια και οικειότητα και εκτίμησαν αρκετά το γεγονός πως τους δόθηκε το ελεύθερο να αποφασίσουν αν θέλουν να συμμετέχουν ή όχι. Όλες οι διαδικασίες ολοκληρώθηκαν ομαλά και οι «φόβοι» καταρρίφθηκαν.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό κάθε/καθεμία εκπαιδευτικός να φροντίσει πριν ξεκινήσει να κάνει κάθε παιδί να νιώσει ασφάλεια με τη διαδικασία, καθώς επίσης και ξεκάθαρους τους κανόνες και τους στόχους της διαδικασίας αυτής. Οι κύκλοι βασίζονται στην αρχή της ισότητας όλων των ατόμων που συμμετέχουν. Έτσι, ένα παιδί με ΕΕΑ που αρκετές φορές μένει στο περιθώριο της συζήτησης, έχει την ευκαιρία να ακουστεί, να αποκτήσει ρόλο και να νιώσει ότι ανήκει στην ομάδα.
Τα παιδιά διψούν για προσοχή, αποδοχή και δίκαιη μεταχείριση. Όταν τους προσφέρουμε τρόπους να συμμετέχουν, να εκφράζονται και να συνδέονται, μέσα από συνεργασία, σεβασμό και κατανόηση, τότε δημιουργούμε τις γέφυρες ώστε η συμπερίληψη να πάψει να είναι στόχος, αλλά πραγματικότητα.
Δεξιότητες Ζωής 