Κείμενο: Χαρίνη Αγγέλη
Για χρόνια η γονιμοποίηση παρουσιάζεται σαν μια κούρσα όπου τα σπερματοζωάρια συναγωνίζονται με σθένος και τελικά «νικά» το πιο γρήγορο και δυνατό. Αυτή η αφήγηση, πέρα από το ότι είναι επιστημονικά αφελής, φέρει έντονα τα σημάδια μιας ανδροκεντρικής φαντασίωσης: η ιδέα ότι η ζωή ξεκινά με την επικράτηση του αρσενικού μέσα από μια μάχη υπεροχής. Στην πραγματικότητα, τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα – και ανατρέπουν πλήρως αυτό το σχήμα.
Το ωάριο δεν είναι ένα παθητικό τρόπαιο που περιμένει τον «νικητή». Είναι ένας ζωντανός και ενεργός οργανισμός που σύμφωνα με τους Springate και Frasier (2017), επιλέγει, κατευθύνει και τελικά προβαίνει σε μια «διάκριση» σχετικά με το ποιο σπερματοζωάριο θα επιτρέψει να ενωθεί μαζί του. Μέσα από χημικά σήματα και μοριακούς μηχανισμούς, το ωάριο δημιουργεί ένα πεδίο προτίμησης και συμβατότητας, όπου το σπερματοζωάριο πρέπει να είναι και μοριακά συμβατό με το ωάριο, δηλαδή να ταιριάζουν οι πρωτεΐνες στην επιφάνειά του με αυτές της ζώνης διαφανούς· δεν υποκύπτει στην ταχύτητα ή στη δύναμη, αλλά όπως αναφέρεται από τους Eisenbach και Tour- Kaspa (1999), αναγνωρίζει εκείνο το σπερματοζωάριο που ταιριάζει καλύτερα, αυξάνοντας τις πιθανότητες για υγιής απογόνους, καθώς υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι το ωάριο (και τα κύτταρα γύρω του) μπορεί να ευνοεί σπερματοζωάρια που έχουν γενετική/ανοσολογική συμβατότητα με τη μητέρα, ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες για υγιές έμβρυο.
Η παραδοσιακή αφήγηση, όπως αποδίδεται και από τους Connell και Messerschmidt (2005), που εξυψώνει τον «ισχυρότερο» δεν είναι απλώς επιστημονικά ελλιπής. Είναι και κοινωνικά αποκαλυπτική: αντανακλά τον τρόπο που η ανδροκεντρική οπτική έχει δομήσει τον κόσμο γύρω από την ιδεολογία της ανδρικής υπεροχής. Όπως το ανδρικό φύλο παρουσιάστηκε ιστορικά ως το «ισχυρότερο», έτσι και το σπερματοζωάριο τοποθετήθηκε στο κέντρο του μύθου της δημιουργίας. Το ωάριο, όπως και το θηλυκό φύλο, υποβιβάστηκε σε ρόλο παθητικού δέκτη, αποκρύπτοντας τη δική του δύναμη.
Αν δούμε πιο προσεκτικά, σίγουρα τα πιο «αδύναμα» σπερματοζωάρια δε θα καταφέρουν να φτάσουν μέχρι το ωάριο και θα χαθούν, όμως η ίδια η βιολογία διαψεύδει το αφήγημα της υπεροχής του δυνατού. Η ζωή δεν προκύπτει από μια γραμμική μάχη, αλλά από συνεργασία, συμβατότητα και ενεργή συμμετοχή και των δύο. Το ωάριο λειτουργεί όχι ως έπαθλο αλλά ως κεντρικός παράγοντας επιλογής. Η αποσιώπηση αυτής της αλήθειας δεν είναι τυχαία: είναι το αποτύπωμα ενός ανδροκεντρικού λόγου που προβάλλει το μύθο της αρσενικής επικράτησης ακόμη και στη σφαίρα της αναπαραγωγής.
Αποδομώντας αυτόν τον μύθο, μπορούμε να ξανασκεφτούμε όχι μόνο την επιστήμη αλλά και τον τρόπο που ερμηνεύουμε τις σχέσεις εξουσίας στην κοινωνία. Το ωάριο μάς υπενθυμίζει ότι η πραγματική δύναμη δεν είναι η ωμή ισχύς ή η ταχύτητα, αλλά η ικανότητα να δημιουργείς, να επιλέγεις και να καθορίζεις τις συνθήκες της ζωής.
Πηγές:
Springate, L. & Frasier, T. R. (2017). Gamete compatibility genes in mammals: Candidates, applications and a potential path forward. R. Soc. Open Sci. 4. https://doi.org/10.1098/rsos.170577
Eisenbach, M. & Tur-Kaspa, I. (1999). Do human eggs attract spermatozoa? BioEssays 21, 203–210.doi: 10.1002/(SICI)1521-1878(199903)21:3<203::AID-BIES4>3.0.CO;2-T.
Connell, R. W. & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic Masulinity: Rethiking the Concept. Gender Society, 19, 829. https://doi.org/10.1177/0891243205278639
Δεξιότητες Ζωής 